پلیداکتیلی به معنی وجود انگشت اضافه در دست یا پا است و می‌تواند از یک زائده کوچک پوستی تا انگشتی کامل با استخوان و مفصل متفاوت باشد. به همین دلیل، نوع آن باید با معاینه و گاهی عکسبرداری مشخص شود تا بهترین روش درمان انتخاب شود. در بیشتر کودکان، این وضعیت به‌تنهایی دیده میشود و نشانه بیماری دیگری نیست؛ اما اگر چند اندام درگیر باشند یا ناهنجاری‌های دیگری هم وجود داشته باشد، ممکن است بررسی ژنتیکی لازم شود. پلیداکتیلی معمولاً نتیجه اشتباه مادر در دوران بارداری نیست. درمان می‌تواند از یک جراحی کوچک تا بازسازی دقیق‌تر انگشت متفاوت باشد و نخ بستن زائده نیز فقط باید توسط پزشک انجام شود، نه در خانه. جراحی در زمان مناسب معمولاً به بهبود ظاهر و عملکرد دست یا پا کمک میکند و می‌تواند از مشکلات حرکتی، فشار کفش یا آسیب‌های روحی آینده جلوگیری کند.
تشخیص نوع پلیداکتیلی؛ اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب
وقتی نوزادی با انگشت اضافه در دست یا پا متولد میشود، یکی از اولین سؤال‌های والدین این است که «آیا می‌توان این انگشت را به‌راحتی برداشت؟» پاسخ این سؤال فقط از روی ظاهر انگشت مشخص نمی‌شود. گاهی انگشت اضافه تنها از پوست و مقدار کمی بافت نرم تشکیل شده است، اما در بعضی موارد استخوان، مفصل، تاندون، عصب و رگ خونی دارد یا بخشی از ساختار آن با انگشت اصلی مشترک است. به همین دلیل، پیش از انتخاب روش درمان باید نوع پلیداکتیلی به‌درستی مشخص شود.
حالا به شکل بالا نگاه کنید و ببینید ظاهر انگشت اضافه فرزندتان یا خودتان بیشتر به کدام مدل شبیه است. این تصویر می‌تواند یک راهنمای اولیه برای شناخت انواع پلیداکتیلی باشد، اما تشخیص قطعی تنها با دیدن تصویر امکان‌پذیر نیست. در کلینیک ارتوپدی دیاکو، نحوه اتصال انگشت اضافه، وضعیت استخوان‌ها، مفاصل، تاندون‌ها و بافت‌های اطراف با معاینه و در صورت نیاز عکسبرداری بررسی میشود تا مشخص شود درمان با یک اقدام ساده امکان‌پذیر است یا به جراحی بازسازی دقیق‌تری نیاز دارد.
برای اینکه تفاوت مدل‌ها ساده‌تر قابل فهم باشد، هر نوع پلیداکتیلی را به دو گروه کلی تقسیم کرده‌ایم: در نوع ۱، انگشت اضافه معمولاً ساختار کامل‌تر و اتصال استخوانی دارد؛ در نوع ۲، انگشت کوچک‌تر و ناقص‌تر است و بیشتر از پوست و بافت نرم تشکیل شده است. در ادامه، هرکدام از این مدل‌ها، تفاوت پلیداکتیلی دست و پا، روش درمان و بهترین زمان جراحی را جداگانه توضیح می‌دهیم. این تقسیم‌بندی فقط برای آشنایی اولیه شماست و نوع دقیق پلیداکتیلی باید پس از معاینه پزشک مشخص شود.
پلیداکتیلی پس‌محوری
در پلیداکتیلی پس‌محوری، انگشت اضافه در سمت خارجی دست یا پا قرار دارد؛ یعنی در دست کنار انگشت کوچک و در پا کنار انگشت پنجم دیده میشود. این نوع، شایع‌ترین شکل پلیداکتیلی است و ممکن است فقط یک دست یا پا، هر دو دست، هر دو پا یا هم‌زمان دست و پا را درگیر کند. میزان شیوع آن در جمعیت‌ها و قومیت‌های مختلف متفاوت است، اما در مطالعات مربوط به پلیداکتیلی دست، نوع پس‌محوری چند برابر نوع پیش‌محوری گزارش شده است. در پا نیز حدود ۸۰ درصد موارد پلیداکتیلی در سمت خارجی پا قرار دارند.
- نوع ۱؛ انگشت اضافه کامل یا دارای اتصال استخوانی
در نوع ۱، انگشت اضافه ممکن است ناخن، استخوان، مفصل، تاندون و حتی حرکت نسبتاً مشخصی داشته باشد. گاهی انگشت اصلی و انگشت اضافه از یک استخوان مشترک منشعب می‌شوند و گاهی هرکدام استخوانهای جداگانه‌ای دارند. در دست، این وضعیت ممکن است روی قدرت گرفتن اشیا، هماهنگی انگشتان و ظاهر دست اثر بگذارد. در پا نیز معمولاً باعث پهن‌تر شدن جلوی پا، فشار داخل کفش، ساییدگی پوست، درد هنگام راه رفتن یا انحراف انگشت باقی‌مانده میشود.
جراحی این نوع تنها به معنای بریدن انگشت اضافه نیست. جراح باید ابتدا مشخص کند کدام انگشت از نظر اندازه، محور، ناخن، مفصل، خون‌رسانی و تاندون‌ها شرایط بهتری دارد و باید حفظ شود. سپس انگشت ضعیف‌تر برداشته میشود و در صورت نیاز، رباط‌ها، تاندون‌ها، کپسول مفصل و پوست بازسازی می‌شوند. اگر استخوان باقی‌مانده انحراف داشته باشد، ممکن است اصلاح استخوان نیز انجام شود تا انگشت نهایی صاف، پایدار و کاربردی باشد. در پا، حفظ عرض مناسب پا و جلوگیری از کج شدن انگشت پنجم اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین انتخاب انگشتی که باید برداشته شود فقط بر اساس بزرگ‌تر یا کوچک‌تر بودن آن انجام نمی‌شود.
برای پلیداکتیلی کامل دست، جراحی معمولاً در حدود یک تا دو سالگی انجام میشود. بسیاری از جراحی‌های بازسازی انگشتان در بازه ۱۲ تا ۲۴ ماهگی برنامه‌ریزی می‌شوند؛ زمانی که ساختار انگشت برای جراحی دقیق‌تر قابل تشخیص است و کودک هنوز الگوی ثابت استفاده از دست را پیدا نکرده است. در پلیداکتیلی پا نیز عمل اغلب در سال‌های ابتدایی زندگی و معمولاً حوالی یک‌سالگی برنامه‌ریزی میشود، به‌خصوص اگر پهنای پا، پوشیدن کفش یا راستای انگشتان را مختل کرده باشد. بااینحال، سن مناسب برای همه کودکان یکسان نیست و به نوع اتصال استخوانی، وضعیت رشد، نیاز به بیهوشی و مهارت‌های حرکتی کودک بستگی دارد.
- نوع ۲؛ زائده کوچک و متصل به بافت نرم
در نوع ۲ پلیداکتیلی پس‌محوری، انگشت اضافه معمولاً در کنار انگشت کوچک دیده میشود و بیشتر شبیه یک زائده کوچک و آویزان است. این زائده اغلب با پایهای باریک از پوست و بافت نرم به دست متصل شده و برخلاف انواع کامل‌تر، معمولاً استخوان و مفصل رشد‌یافته‌ای ندارد. بااینحال، ممکن است رگ خونی و رشته عصبی وارد آن شده باشد؛ بنابراین حتی اگر زائده بسیار ساده به نظر برسد، نباید بدون معاینه برای برداشتن آن اقدام کرد.
برای درمان این نوع، دو روش اصلی وجود دارد: برداشتن زائده با یک جراحی کوچک یا بستن پایه آن با نخ مخصوص پزشکی. در روش جراحی، پزشک پس از بی‌حس کردن محل، زائده را از قسمت پایه برمی‌دارد، رگ‌ها را کنترل میکند و رشته عصبی را به‌گونه‌ای مدیریت میکند که احتمال ایجاد برجستگی دردناک در آینده کمتر شود. این کار در بسیاری از نوزادان کم‌سن با بی‌حسی موضعی انجام میشود و بسته به شرایط کودک، ممکن است نیازی به بیهوشی عمومی نداشته باشد.
روش دیگر، نخ بستن است. در این روش پزشک نخ مخصوصی را محکم دور پایه زائده می‌بندد تا خون‌رسانی آن قطع شود. زائده به‌تدریج خشک میشود و پس از چند روز یا چند هفته می‌افتد. این روش ساده به نظر می‌رسد و در گذشته بیشتر استفاده می‌شد، اما برای هر زائده‌ای مناسب نیست. اگر پایه زائده پهن باشد، درون آن عصب یا بافت بیشتری وجود داشته باشد یا تشخیص نوع اتصال درست نباشد، ممکن است بخشی از زائده باقی بماند یا جای آن برجسته و حساس شود.
یکی از مشکلات احتمالی نخ بستن این است که عصب موجود در زائده همراه با پوست قطع میشود و ممکن است انتهای آن زیر پوست به شکل یک توده کوچک و دردناک باقی بماند. باقی ماندن برجستگی پوستی، جای زخم نامناسب، عفونت یا جدا نشدن کامل زائده نیز از عوارض احتمالی این روش هستند. به همین دلیل، بسیاری از جراحان امروزه برداشتن دقیق زائده را ترجیح می‌دهند؛ زیرا در این روش می‌توان پایه زائده و عصب آن را بهتر کنترل کرد. بررسی‌های علمی نیز نشان داده‌اند که احتمال برخی عوارض و نیاز به درمان دوباره پس از نخ بستن می‌تواند بیشتر از برداشتن جراحی باشد، هرچند انتخاب روش همچنان به شرایط هر کودک بستگی دارد.
به‌هیچ‌وجه خودتان در خانه دور زائده نخ، کش یا نخ دندان نبندید. از روی ظاهر نمی‌توان فهمید که داخل پایه زائده چه مقدار رگ یا عصب وجود دارد. این کار ممکن است باعث درد، خونریزی، عفونت و باقی ماندن بافت حساس شود. ابتدا باید کودک معاینه شود تا پزشک مطمئن شود زائده فقط از بافت نرم تشکیل شده و سپس امن‌ترین روش را انتخاب کند.
بهتر است ارزیابی این نوع پلیداکتیلی در ماه‌های ابتدایی زندگی انجام شود. اگر زائده کوچک و اتصال آن ساده باشد، معمولاً می‌توان درمان را زودتر و با اقدام محدودتری انجام داد. بااینحال، سن و روش درمان برای همه کودکان یکسان نیست و پس از بررسی شکل پایه، وجود عصب و رگ، وضعیت پوست و سلامت عمومی نوزاد تعیین میشود.
پلیداکتیلی پیش‌محوری
در پلیداکتیلی پیش‌محوری، انگشت اضافه در سمت داخلی دست یا پا قرار می‌گیرد؛ یعنی در دست، انگشت شست و در پا، شست پا درگیر میشود. این نوع از پلیداکتیلی پس‌محوری کمتر دیده میشود. در دست معمولاً به آن «دوگانگی شست» می‌گویند، هرچند در بسیاری از کودکان هیچ‌کدام از دو شست کاملاً طبیعی نیست و بهتر است آن را نوعی تقسیم شدن یا دوشاخه شدن شست در نظر بگیریم. شیوع دوگانگی شست در بعضی جمعیت‌ها حدود یک مورد در هر ۳۰۰۰ تولد گزارش شده است. نوع پیش‌محوری پا بسیار نادرتر است و در برخی مطالعات اروپایی حدود ۰٫۴ مورد در هر ۱۰ هزار نفر گزارش شده است.
- نوع ۱؛ دوشاخه شدن یا دوگانگی ناقص شست
در این نوع، ممکن است تنها قسمت انتهایی شست دوشاخه باشد و دو ناخن کوچک دیده شود، یا دو بخش شست مقداری استخوان و مفصل مشترک داشته باشند. گاهی یکی از دو شست کوچک‌تر است، اما در بعضی کودکان هر دو شست ضعیف، باریک یا کمی منحرف هستند. به همین دلیل، معمولاً نمی‌توان گفت که فقط انگشت کوچک‌تر برداشته شود و انگشت بزرگ‌تر بدون هیچ اقدام دیگری باقی بماند.
هدف جراحی، ساختن یک شست واحد، پایدار، صاف و کاربردی است. جراح بخشی را که ساختار مناسب‌تری دارد حفظ میکند و ممکن است از پوست، ناخن، رباط یا تاندون شست دیگر برای تکمیل آن استفاده کند. در برخی موارد، لازم است محل اتصال تاندون‌ها تغییر داده شود، رباط جانبی مفصل بازسازی شود یا استخوان کمی اصلاح شود. این اقدامات به کودک کمک می‌کنند تا در آینده بتواند اشیا را بین شست و انگشت اشاره بگیرد، مداد را کنترل کند و فعالیت‌های ظریف دست را بهتر انجام دهد.
بهترین زمان جراحی دوگانگی شست معمولاً بعد از یک‌سالگی و اغلب در حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی است. در این سن، اندازه شست برای انجام بازسازی ظریف مناسب‌تر شده است و جراحی پیش از تثبیت کامل مهارت‌های گرفتن و استفاده دقیق از دست انجام میشود. بااینحال، اگر تغییر شکل شدید باشد یا مفصل به‌تدریج منحرف شود، ممکن است جراح زمان متفاوتی را پیشنهاد کند.
در شست پا، دوگانگی ناقص ممکن است تنها در نوک انگشت دیده شود یا تا استخوانهای عمقی‌تر امتداد داشته باشد. برخلاف دست که هدف اصلی حفظ گرفتن و حرکات ظریف است، در پا باید به راستای شست، تعادل هنگام راه رفتن، عرض پا و امکان پوشیدن کفش معمولی توجه شود. جراحی ممکن است شامل برداشتن بخش اضافه، بازسازی مفصل، ترمیم رباط و اصلاح انحراف شست باقی‌مانده باشد.
- نوع ۲؛ دوگانگی کامل شست یا اولین ردیف استخوانی
در نوع ۲، دو شست ممکن است استخوان‌ها، مفاصل یا حتی استخوان کف دست و کف پا را به‌صورت جداگانه داشته باشند. این حالت معمولاً پیچیده‌تر است و گاهی یکی از شست‌ها ظاهری بهتر دارد، اما از نظر تاندون یا ثبات مفصل ضعیف‌تر است. بنابراین، انتخاب شست مناسب برای حفظ شدن باید پس از بررسی دقیق حرکت، قدرت، راستا، مفصل‌ها و عکس رادیولوژی انجام شود.
در دست، جراحی ممکن است علاوه بر برداشتن یکی از شست‌ها شامل بازسازی رباط، جابه‌جایی تاندون، اصلاح استخوان و شکل‌دهی فضای بین شست و انگشت اشاره باشد. در برخی موارد، جراح از قسمت‌های مناسب هر دو شست برای ساختن یک شست بهتر استفاده میکند. به همین دلیل، بهتر است این عمل به‌عنوان یک جراحی بازسازی در نظر گرفته شود، نه صرفاً برداشتن انگشت اضافه.
در پا، دوگانگی کامل شست اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا شست پا در تحمل وزن و تعادل نقش دارد. جراح باید تلاش کند شستی را حفظ کند که محور مناسب‌تر، مفصل پایدارتر و توان تحمل وزن بهتری دارد. در صورت درگیری استخوان کف پا، ممکن است اصلاح عمقی‌تری انجام شود تا جلوی پا بیش از حد پهن باقی نماند و شست پس از رشد به داخل یا خارج منحرف نشود. جراحی معمولاً در سال‌های ابتدایی زندگی برنامه‌ریزی میشود، اما زمان دقیق آن به میزان درگیری استخوان‌ها و وضعیت راه رفتن کودک بستگی دارد.
پلیداکتیلی پیچیده
منظور از پلیداکتیلی پیچیده، حالتی است که تنها یک انگشت ساده و جداگانه وجود ندارد. ممکن است چند انگشت اضافه دیده شوند، استخوان‌ها به شکل غیرمعمول منشعب شده باشند، انگشتان به یکدیگر چسبیده باشند یا ساختار دست و پا حالت قرینه، بادبزنی یا چندشاخه پیدا کرده باشد. پلیداکتیلی مرکزی که انگشت اضافه در میان انگشتان قرار دارد نیز معمولاً در این گروه بررسی میشود. نوع مرکزی، در مقایسه با انواع پیش‌محوری و پس‌محوری، نادرترین شکل پلیداکتیلی است و گاهی همراه با چسبندگی انگشتان یا همان پلی‌سینداکتیلی دیده میشود.
- نوع ۱؛ وجود چند انگشت یا چند ردیف استخوانی اضافه
در این حالت ممکن است بیش از یک انگشت اضافه وجود داشته باشد یا چند استخوان کف دست و کف پا نیز تکرار شده باشند. گاهی تقریباً یک نیمه از دست یا پا الگوی تکرارشده دارد. در چنین شرایطی، جراح باید پیش از عمل مشخص کند کدام انگشتان خون‌رسانی، عصب، تاندون، مفصل و محور مناسب‌تری دارند و کدام بخش‌ها باید حفظ شوند.
درمان معمولاً به یک برش و برداشتن ساده محدود نمی‌شود. ممکن است لازم باشد برخی انگشتان برداشته شوند، استخوان‌ها به محور صحیح بازگردند، رباط‌ها و تاندون‌ها بازسازی شوند و فضای میان انگشتان شکل داده شود. در بعضی کودکان، انجام همه مراحل در یک جراحی امکان‌پذیر است، اما در موارد بسیار پیچیده ممکن است درمان در چند مرحله انجام شود تا خون‌رسانی انگشتان و رشد دست یا پا به خطر نیفتد.
زمان جراحی معمولاً بین یک تا دو سالگی در نظر گرفته میشود، اما سن دقیق به شکل ناهنجاری بستگی دارد. اگر رشد نامتقارن استخوان‌ها در حال ایجاد انحراف باشد، ممکن است جراحی زودتر انجام شود. از طرف دیگر، در بعضی موارد لازم است مدتی صبر کنیم تا ساختارهای استخوانی در تصویربرداری واضح‌تر شوند و برنامه‌ریزی دقیق‌تری امکان‌پذیر باشد. زمان مناسب باید برای هر کودک جداگانه انتخاب شود.
- نوع ۲؛ پلیداکتیلی همراه با چسبندگی، انحراف یا اشتراک ساختارها
در این نوع، انگشت اضافه ممکن است با انگشت کناری چسبیده باشد یا چند انگشت، پوست، استخوان، تاندون و عروق مشترک داشته باشند. گاهی ظاهر دست یا پا در نگاه اول نشان نمیدهد کدام انگشت عملکرد بهتری دارد. ممکن است انگشتی که بزرگ‌تر به نظر می‌رسد، مفصل ناپایدارتری داشته باشد یا تاندون‌های اصلی به انگشت کوچک‌تر متصل شده باشند.
در جراحی، هدف فقط کم کردن تعداد انگشتان نیست؛ بلکه باید دست یا پایی ساخته شود که در آینده عملکرد قابل‌قبولی داشته باشد، پایدار باشد، رشد متعادل‌تری پیدا کند و از نظر ظاهری نیز تا حد ممکن طبیعی‌تر شود. در دست، حفظ حس، قدرت گرفتن و حرکت مستقل انگشتان اهمیت دارد. در پا، عرض مناسب، توزیع فشار، تعادل و امکان پوشیدن کفش معمولی در اولویت قرار می‌گیرد.
گاهی برای جدا کردن انگشتان چسبیده به بازسازی پوست نیاز است و ممکن است از پوست اطراف یا پیوند پوستی استفاده شود. اگر چند فضای بین انگشتی درگیر باشند، احتمال دارد جراح عمل‌ها را مرحله‌بندی کند تا خون‌رسانی انگشتان حفظ شود. پس از جراحی نیز ممکن است آتل، گچ، پانسمان تخصصی و در بعضی موارد کاردرمانی یا فیزیوتراپی لازم باشد.
در انواع پیچیده، دوطرفه یا مواردی که هم‌زمان دست و پا درگیر هستند، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی یا ارزیابی ژنتیکی را پیشنهاد کند؛ به‌خصوص اگر کودک نشانه‌های مادرزادی دیگری نیز داشته باشد. این موضوع به معنی وجود قطعی یک بیماری ژنتیکی نیست. بسیاری از کودکان تنها پلیداکتیلی دارند و از جهات دیگر کاملاً سالم هستند، اما بررسی دقیق کمک میکند هیچ مسئله همراهی نادیده نماند.
اگر پلیداکتیلی در کودکی درمان نشده باشد، به این معنا نیست که در نوجوانی یا بزرگسالی دیگر نمی‌توان کاری انجام داد. بزرگسالانی که به دلیل ظاهر انگشت، درد، فشار کفش، مشکل در گرفتن اشیا یا تجربه جراحی ناموفق قبلی مراجعه می‌کنند نیز می‌توانند بررسی شوند. در این سن، نوع جراحی بر اساس وضعیت فعلی استخوان، مفصل، تاندون، پوست و انتظاری که فرد از درمان دارد انتخاب میشود. ممکن است بازسازی در بزرگسالی کمی پیچیده‌تر از دوران کودکی باشد، اما در بسیاری از موارد هنوز می‌توان عملکرد، راحتی و ظاهر دست یا پا را بهتر کرد.
پلی داکتیلی فقط یک مشکل ظاهریست یا نشانه بیماری خطرناک تر؟
دیدن انگشت اضافه در دست یا پای نوزاد می‌تواند ذهن پدر و مادر را خیلی زود به سمت بیماری‌های جدی ببرد. ممکن است از خودتان بپرسید: «آیا مشکل دیگری در بدن فرزندم وجود دارد که هنوز متوجه آن نشده‌ایم؟» این نگرانی قابل‌درک است، اما لازم است بدانید که در بسیاری از کودکان، پلیداکتیلی یک تفاوت مادرزادی مستقل است و هیچ بیماری دیگری همراه آن وجود ندارد. به این حالت «پلیداکتیلی ایزوله» می‌گوییم.
در مقابل، گاهی انگشت اضافه یکی از چند نشانه‌ای است که در کنار هم یک بیماری یا سندرم ژنتیکی را نشان می‌دهند. این حالت را «پلیداکتیلی سندرومیک» می‌نامیم. در چنین شرایطی ممکن است بخش‌های دیگری مانند قلب، کلیه‌ها، چشم‌ها، سیستم عصبی، رشد استخوان‌ها یا اندام تناسلی نیز درگیر باشند. البته تنها با دیدن انگشت اضافه نمی‌توان نتیجه گرفت که کودک حتماً سندرم دارد.
پاسخ دادن به سه سؤال زیر می‌تواند تا حد زیادی به شما نشان دهد که احتمالاً با کدام حالت روبه‌رو هستید. بااینحال، این پاسخ‌ها فقط برای راهنمایی اولیه هستند و تشخیص قطعی از روی ظاهر انگشت یا اطلاعات اینترنتی امکان‌پذیر نیست. برای اطمینان باید کودک در کلینیک معاینه شود و در صورت نیاز، تصویربرداری یا بررسی ژنتیکی انجام گیرد.
- آیا سابقه خانوادگی وجود دارد؟
یکی از اولین سؤال‌هایی که از والدین می‌پرسیم این است که آیا در خانواده پدر یا مادر، فرد دیگری با انگشت اضافه دست یا پا متولد شده است یا خیر. بهتر است فقط پدر، مادر و خواهر و برادرها را در نظر نگیرید. گاهی لازم است درباره پدربزرگ‌ها، مادربزرگ‌ها، عموها، عمه‌ها، دایی‌ها و خاله‌ها نیز پرس‌وجو کنید. ممکن است یکی از اعضای خانواده در دوران نوزادی جراحی شده باشد و امروز حتی جای مشخصی از انگشت اضافه باقی نمانده باشد. گاهی نیز خانواده‌ها یک زائده کوچک کنار انگشت را به‌عنوان «گوشت اضافه» به یاد می‌آورند و اصلاً نمی‌دانند که آن زائده نوعی پلیداکتیلی بوده است.
پلیداکتیلی در هفته‌های ابتدایی شکل‌گیری جنین و هنگام ساخته شدن دست‌ها و پاها ایجاد میشود. رشد انگشتان تحت کنترل مجموعه‌ای از پیام‌های ژنتیکی بسیار دقیق است. ژن‌های مختلفی مانند GLI3 در این فرایند نقش دارند؛ بنابراین نمی‌توان گفت یک ژن واحد عامل تمام انواع پلیداکتیلی است. نوع ژن و تغییر ایجادشده در آن می‌تواند تعیین کند انگشت اضافه در کنار شست، کنار انگشت کوچک یا در بخش میانی دست و پا تشکیل شود و آیا این وضعیت به‌تنهایی ظاهر شود یا با نشانه‌های دیگری همراه باشد.
بعضی از انواع پلیداکتیلی با الگوی «غالب» به ارث می‌رسند. این اصطلاح در ظاهر پیچیده است، اما مفهوم ساده‌ای دارد: گاهی وجود ژن تغییر‌یافته در یکی از والدین برای انتقال این ویژگی به کودک کافی است. در چنین خانواده‌هایی ممکن است پلیداکتیلی در چند نسل دیده شود؛ البته شکل آن در همه افراد یکسان نیست. ممکن است یک نفر فقط زائده‌ای کوچک کنار انگشت داشته باشد، در حالی که فرد دیگری در همان خانواده با یک انگشت کامل‌تر متولد شود.
اگر چند نفر از اعضای خانواده انگشت اضافه داشته‌اند و همگی از نظر رشد و سلامت عمومی مشکلی نداشته‌اند، احتمال اینکه پلیداکتیلی کودک نیز از نوع ساده، خانوادگی و مستقل باشد بیشتر میشود. بااینحال، نبود سابقه خانوادگی علت ژنتیکی را رد نمیکند؛ زیرا گاهی این تغییر برای اولین بار در خود کودک ایجاد میشود.
مهم است بدانید که وجود انگشت اضافه معمولاً نتیجه اشتباه مادر در دوران بارداری نیست. مادر نباید خودش را به خاطر غذایی که خورده، استرسی که داشته یا یک فعالیت روزمره سرزنش کند. این تفاوت در هفته‌های ابتدایی رشد جنین و طی فرایند پیچیده شکل‌گیری اندام‌ها به وجود می‌آید.
- آیا ناهنجاری‌های دیگری هم دیده میشود؟
پس از بررسی سابقه خانوادگی، باید مشخص شود که پلیداکتیلی تنها تفاوت موجود است یا نشانه‌های دیگری نیز همراه آن دیده می‌شوند. در پلیداکتیلی ایزوله، کودک معمولاً از نظر رشد، چهره، قلب، کلیه‌ها، بینایی، شنوایی و تکامل ذهنی و حرکتی وضعیت طبیعی دارد و مشکل به دست یا پا محدود میشود.
در پلیداکتیلی سندرومیک، انگشت اضافه بخشی از یک مجموعه علائم است. برای مثال، در بعضی سندرم‌ها ممکن است پلیداکتیلی همراه با چسبندگی انگشتان، کوتاهی اندام‌ها، ناهنجاری قفسه سینه، بیماری قلبی مادرزادی، مشکلات کلیه و مجاری ادراری، تفاوت‌های اندام تناسلی، اختلال بینایی، مشکلات رشد یا تأخیر تکاملی دیده شود. بعضی از این نشانه‌ها از زمان تولد مشخص هستند، اما برخی دیگر مانند مشکلات شبکیه چشم، اضافه‌وزن غیرمعمول یا بعضی اختلالات تکاملی ممکن است در سال‌های بعد ظاهر شوند.
وجود هر یک از این علائم به‌تنهایی به معنی ابتلای قطعی کودک به یک سندرم نیست؛ بااینحال، بهتر است پزشک در صورت مشاهده آن‌ها بررسی دقیق‌تری انجام دهد:
- انگشت اضافه در هر چهار اندام یا وجود چند انگشت اضافه
- چسبندگی، کوتاهی یا تغییر شکل غیرمعمول سایر انگشتان
- کوتاهی دست و پا، قفسه سینه باریک یا قد بسیار کوتاه‌تر از حد انتظار
- شکل غیرمعمول سر و صورت، فاصله زیاد چشم‌ها یا بزرگی غیرعادی سر
- مشکل قلبی، تنفس دشوار، کبودی یا سابقه تشخیص بیماری قلبی در سونوگرافی
- مشکلات کلیه، ادرار یا ناهنجاری اندام تناسلی
- ضعف بینایی، حرکات غیرعادی چشم یا کاهش شنوایی
- شلی یا سفتی غیرطبیعی عضلات، تشنج، تأخیر در نشستن، راه رفتن یا صحبت کردن
- سابقه مرگ نوزادی، بیماری‌های مادرزادی مشابه یا ازدواج فامیلی در خانواده
معاینه کودک باید فراتر از نگاه کردن به انگشت اضافه باشد. پزشک وضعیت تمام انگشتان دست و پا، طول اندام‌ها، مفاصل، قفسه سینه، قلب، صورت، ستون فقرات و رشد کودک را بررسی میکند. اگر علامت مشکوکی وجود داشته باشد، ممکن است ارزیابی‌هایی مانند اکوکاردیوگرافی، سونوگرافی کلیه، معاینه چشم یا آزمایش ژنتیک پیشنهاد شود. این بررسی‌ها برای همه کودکان مبتلا به پلیداکتیلی به‌صورت یکسان لازم نیستند و باید بر اساس معاینه و شرایط هر کودک انتخاب شوند.
اگر پلیداکتیلی در دوران بارداری تشخیص داده شده و در سونوگرافی هیچ ناهنجاری دیگری مشاهده نشده باشد، احتمال ایزوله بودن آن بیشتر است. بااینحال، سونوگرافی نمی‌تواند تمام بیماری‌های ژنتیکی را با قطعیت رد کند. اگر همراه انگشت اضافه، نشانه دیگری در قلب، مغز، کلیه‌ها، استخوان‌ها یا رشد جنین دیده شود، ارزیابی توسط متخصص طب مادر و جنین و مشاور ژنتیک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- نوع پلیداکتیلی چیست؟
محل و شکل انگشت اضافه اطلاعات مهمی درباره احتمال ایزوله یا سندرومیک بودن پلیداکتیلی به ما میدهد، اما هیچ نوعی به‌تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمیکند. همان‌طور که در بخش قبل دیدید، پلیداکتیلی می‌تواند پس‌محوری، پیش‌محوری یا پیچیده و مرکزی باشد.
در پلیداکتیلی پس‌محوری، انگشت اضافه کنار انگشت کوچک دست یا پا قرار دارد. این نوع، اغلب ایزوله و خانوادگی است. ممکن است کودک از هر نظر سالم باشد و تنها برای اصلاح ظاهر یا عملکرد انگشت به درمان نیاز داشته باشد. بااینحال، پس‌محوری بودن به معنی بی‌نیازی قطعی از بررسی نیست.
در پلیداکتیلی پیش‌محوری، انگشت اضافه در سمت شست دست یا شست پا قرار دارد. دوگانگی شست دست در بسیاری از کودکان یک ناهنجاری ایزوله است و بیماری دیگری همراه آن وجود ندارد. اما اگر درگیری دوطرفه باشد، شست شکل سه‌بندی داشته باشد، هم‌زمان انگشتان دیگری اضافه یا چسبیده باشند یا تفاوت‌هایی در استخوان ساعد، سر و صورت و رشد کودک مشاهده شود، بررسی ژنتیکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در پلیداکتیلی مرکزی یا پیچیده، انگشت اضافه در میان انگشتان قرار می‌گیرد یا چند انگشت، استخوان و بافت مشترک وجود دارند. گاهی چسبندگی انگشتان، چندشاخه شدن استخوان‌ها یا درگیری هم‌زمان چند اندام نیز دیده میشود. این شکل‌ها کمتر شایع هستند و به‌ویژه زمانی که دوطرفه، چندگانه یا همراه با ناهنجاری‌های دیگر باشند، نیاز به ارزیابی دقیق‌تری دارند.
مراجعه به متخصص ژنتیک بیشتر زمانی توصیه میشود که پلیداکتیلی با ناهنجاری دیگری همراه باشد، چند اندام را درگیر کرده باشد، شکل مرکزی یا بسیار پیچیده داشته باشد، رشد و تکامل کودک طبیعی نباشد، سابقه خانوادگی بیماری‌های مادرزادی وجود داشته باشد یا والدین بخواهند احتمال تکرار آن را در بارداری‌های آینده بدانند.
متخصص ژنتیک معمولاً شجره‌نامه چند نسل خانواده را بررسی میکند، کودک را از نظر علائم ظریف معاینه میکند و در صورت نیاز آزمایش مناسب را پیشنهاد میدهد. آزمایش ممکن است روی یک ژن مشخص، مجموعه‌ای از ژن‌های مرتبط یا ساختار کروموزوم‌ها انجام شود. گاهی علت ژنتیکی دقیق پیدا میشود و می‌توان درباره احتمال تکرار و بررسی اعضای دیگر خانواده با اطمینان بیشتری صحبت کرد.
اگر نمی‌دانید پلیداکتیلی فرزندتان یک تفاوت ساده و مستقل است یا به بررسی بیشتری نیاز دارد، می‌توانید برای ارزیابی تخصصی به کلینیک دیاکو مراجعه کنید. در معاینه، علاوه بر خود انگشت اضافه، سابقه خانوادگی، شکل درگیری دست یا پا و وجود نشانه‌های همراه نیز بررسی میشود. اگر احتمال یک زمینه ژنتیکی یا بیماری همراه مطرح باشد، مسیر بررسی و مراجعه به متخصص مربوط نیز برای خانواده توضیح داده خواهد شد.
ریسک ابتلای فرزند بعدی به پلیداکتیلی چقدر است؟
برای این سؤال نمی‌توان یک عدد ثابت برای همه خانواده‌ها گفت. احتمال تکرار پلیداکتیلی به این بستگی دارد که انگشت اضافه یک ویژگی خانوادگی و مستقل باشد، برای اولین بار در همان کودک ایجاد شده باشد یا بخشی از یک بیماری ژنتیکی دیگر باشد. پلیداکتیلی می‌تواند به‌تنهایی دیده شود یا همراه با یک سندرم باشد و همین تفاوت، میزان احتمال تکرار در بارداری بعدی را تغییر میدهد.
اگر یکی از پدر یا مادرها پلیداکتیلی داشته باشد، یا در چند نسل از خانواده افراد سالمی با انگشت اضافه دیده شوند، ممکن است با نوعی از وراثت به نام غالب روبه‌رو باشیم. در این حالت، اگر الگوی غالب با بررسی پزشک یا آزمایش ژنتیک تأیید شود، احتمال انتقال آن به هر فرزند می‌تواند ۵۰ درصد، یعنی یک احتمال از دو احتمال باشد. این خطر برای هر بارداری جداگانه محاسبه میشود؛ بنابراین سالم بودن فرزند قبلی، خطر فرزند بعدی را کم نمیکند و مبتلا بودن یک فرزند نیز به این معنا نیست که فرزند بعدی حتماً پلیداکتیلی خواهد داشت.
البته انتقال همان تغییر ژنتیکی همیشه باعث ایجاد انگشتی دقیقاً شبیه عضو دیگر خانواده نمی‌شود. ممکن است یک نفر فقط زائده‌ای کوچک کنار انگشت داشته باشد و فرد دیگری در همان خانواده با انگشت اضافه کامل‌تری متولد شود؛ زیرا بعضی تغییرات ژنتیکی در افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی خود را نشان می‌دهند.
اگر هیچ‌کدام از والدین و بستگان، سابقه انگشت اضافه نداشته باشند و پلیداکتیلی فقط در یک کودک دیده شده باشد، نمی‌توان فقط از روی ظاهر انگشت احتمال تکرار را مشخص کرد. گاهی یک تغییر ژنتیکی برای اولین بار در خود کودک ایجاد میشود و گاهی یکی از والدین تغییر ژنتیکی بسیار خفیفی دارد که در ظاهر او مشخص نیست. در چنین شرایطی احتمال تکرار ممکن است از نوع خانوادگی غالب کمتر باشد، اما نمی‌توان آن را بدون بررسی صفر یا یک عدد مشخص اعلام کرد.
در بعضی از بیماری‌های ژنتیکی که پلیداکتیلی یکی از نشانه‌های آن‌هاست، وراثت به شکل مغلوب اتفاق می‌افتد. در این حالت، پدر و مادر معمولاً خودشان علامتی ندارند، اما هرکدام یک نسخه تغییر‌یافته از ژن را حمل می‌کنند. اگر هر دو والد ناقل همان بیماری باشند، در هر بارداری احتمال مبتلا شدن کودک ۲۵ درصد، احتمال ناقل و سالم بودن او ۵۰ درصد و احتمال به ارث نبردن تغییر ژنتیکی ۲۵ درصد است.
بنابراین وجود یک کودک مبتلا، به‌تنهایی برای تعیین خطر فرزند بعدی کافی نیست. برای رسیدن به عددی که به شرایط خانواده شما نزدیک‌تر باشد، ابتدا باید نوع پلیداکتیلی مشخص شود، سابقه چند نسل خانواده بررسی شود و معلوم شود که آیا کودک نشانه دیگری هم دارد یا نه. در صورت نیاز، آزمایش ژنتیک ابتدا برای کودک و سپس برای والدین انجام میشود. متخصص ژنتیک با کنار هم قرار دادن این اطلاعات می‌تواند احتمال تکرار در بارداری بعدی را دقیق‌تر محاسبه کند و درباره بررسی‌های پیش از بارداری یا دوران بارداری راهنمایی بدهد.
پس اگر به زبان ساده بخواهیم جمع‌بندی کنیم: احتمال تکرار ممکن است در بعضی خانواده‌ها تا ۵۰ درصد باشد، در برخی بیماری‌های مغلوب ۲۵ درصد باشد و در بعضی موارد پراکنده بسیار متفاوت و پایین‌تر باشد. تشخیص اینکه خانواده شما در کدام گروه قرار می‌گیرد، فقط با معاینه، بررسی سابقه خانوادگی و در صورت لزوم آزمایش ژنتیک امکان‌پذیر است.
پلیداکتیلی = محدودیت؟ داستان افرادی که متفاوت درخشیدند
اگر از آینده فرزندتان نگران هستید، کاملاً درکتان می‌کنم. شاید با خودتان فکر کنید وقتی به مدرسه برود، بچه‌های دیگر دست یا پای او را مسخره می‌کنند. شاید نگران باشید که هنگام بازی، ورزش کردن، نوشتن یا پوشیدن کفش با مشکل روبه‌رو شود. بعضی مادران نیز با دیدن انگشت اضافه فرزندشان مدت‌ها خودشان را سرزنش می‌کنند و از خود می‌پرسند: «نکند در دوران بارداری کاری انجام دادم که باعث این اتفاق شد؟»
اما لازم است این موضوع را روشن بگویم: پلیداکتیلی ارزش، توانایی و آینده فرزند شما را تعیین نمیکند. کودک شما پیش از آنکه «کودکی با انگشت اضافه» باشد، انسانی با استعدادها، علاقه‌ها و توانایی‌های مخصوص خودش است. وجود یک تفاوت در دست یا پا به این معنا نیست که او نمی‌تواند زندگی طبیعی، موفق و فعالی داشته باشد.
بااینحال، نباید اثر روانی این تفاوت را هم نادیده گرفت. کودکان معمولاً نسبت به ظاهر متفاوت یکدیگر کنجکاو هستند و گاهی ممکن است بدون اینکه متوجه آسیب حرفشان باشند، کودک دیگری را مسخره کنند. اگر کودک مدام دستش را پنهان کند، از عکس گرفتن فرار کند، تمایلی به شرکت در بازی‌های گروهی نداشته باشد یا درباره رفتن به مدرسه مضطرب شود، این رفتارها می‌توانند نشان دهند که ظاهر انگشت روی اعتمادبه‌نفس او اثر گذاشته است. متخصصان جراحی دست نیز تأکید می‌کنند که در درمان تفاوت‌های مادرزادی دست، علاوه بر عملکرد، باید به پیامدهای اجتماعی و ظاهری آن برای کودک توجه شود.
در این شرایط، برخورد خانواده بسیار مهم است. بهتر است پلیداکتیلی را جلوی کودک به شکل یک نقص ترسناک یا موضوعی شرم‌آور مطرح نکنید. پاسخ ساده‌ای مانند «دست تو از زمان تولد کمی متفاوت شکل گرفته و پزشک می‌تواند آن را بررسی کند» معمولاً بسیار بهتر از پنهان‌کاری یا ابراز ناراحتی شدید است. کودک تا حد زیادی نگاه خود به بدنش را از واکنش پدر و مادر یاد می‌گیرد. وقتی شما با آرامش و احترام با این موضوع برخورد کنید، احتمال اینکه او خودش را کمتر یا ناقص بداند نیز کاهش پیدا میکند.
در بسیاری از موارد، جراحی به‌موقع می‌تواند ظاهر و عملکرد دست یا پا را به شکل چشمگیری بهتر کند. بیشتر بیمارانی که به دلیل پلیداکتیلی درمان می‌شوند، پس از جراحی عملکرد کامل یا نزدیک به طبیعی دست و ظاهر بسیار مناسب‌تری پیدا می‌کنند. البته نتیجه به نوع انگشت اضافه، وجود استخوان و مفصل، محل آن و زمان جراحی بستگی دارد. گاهی فقط یک جای زخم کوچک باقی می‌ماند و در انواع پیچیده‌تر ممکن است تفاوت جزئی در اندازه یا حرکت انگشت دیده شود. بنابراین درست نیست که برای همه کودکان وعده «نتیجه کاملاً بی‌نقص» بدهیم؛ اما در بیشتر موارد، با برنامه‌ریزی درست می‌توان نتیجه‌ای بسیار رضایت‌بخش به دست آورد.
به همین دلیل، بهتر است تصمیم‌گیری درباره جراحی را آن‌قدر به تأخیر نیندازید که کودک سال‌ها با درد، محدودیت حرکتی، مشکل پوشیدن کفش یا فشار روانی زندگی کند. از طرف دیگر، هر انگشت اضافه‌ای نیز به یک شکل و در یک سن جراحی نمی‌شود. گاهی درمان یک اقدام کوچک است و گاهی به بازسازی استخوان، مفصل، رباط یا تاندون نیاز دارد. معاینه در سن مناسب به جراح کمک میکند بهترین زمان را انتخاب کند؛ زمانی که هم نتیجه جراحی مطلوب باشد و هم کودک پیش از ورود جدی به محیط مدرسه و شکل‌گیری حساسیت نسبت به ظاهر بدنش، مسیر درمان را طی کرده باشد.
نگاهی به زندگی افراد شناخته‌شده نیز نشان میدهد که پلیداکتیلی لزوماً سد راه موفقیت نیست. جما آرترتون، بازیگر بریتانیایی که در فیلم Quantum of Solace از مجموعه جیمز باند حضور داشت، با یک انگشت اضافه در هر دست متولد شد. انگشت‌های اضافه او در دوران کودکی برداشته شدند و تنها آثار کوچکی از آن‌ها باقی ماند. او بعدها درباره این تفاوت صحبت کرد و آن را بخشی از ویژگی منحصربه‌فرد خودش دانست؛ موضوعی که مانع فعالیت حرفه‌ای و شناخته‌شدنش در سینما نشد.
نمونه دیگر هاوند داگ تیلور، نوازنده سرشناس بلوز آمریکایی است. او با شش انگشت در هر دست به دنیا آمده بود و با وجود همین تفاوت، به یکی از چهره‌های به‌یادماندنی موسیقی بلوز تبدیل شد. شرکت موسیقی Alligator Records در زندگی‌نامه او به نوازندگی‌اش با دست شش‌انگشتی اشاره میکند و نخستین آلبوم این شرکت نیز به دلیل علاقه بنیان‌گذارش به موسیقی تیلور منتشر شد. نمی‌توان از نظر پزشکی با اطمینان گفت انگشت اضافه عامل شکل‌گیری سبک خاص نوازندگی او بوده است، اما روشن است که این تفاوت نتوانست جلوی درخشش او را بگیرد.
این مثال‌ها قرار نیست بگویند کودک باید حتماً انگشت اضافه را نگه دارد یا جراحی برای او لازم نیست. شرایط هر فرد متفاوت است. انگشتی که در یک نفر مشکلی ایجاد نمیکند، ممکن است در فردی دیگر باعث درد، انحراف انگشت اصلی، اختلال حرکت، مشکل پوشیدن کفش یا فشار روانی شود. تصمیم درست باید بر اساس معاینه و نیاز واقعی کودک گرفته شود، نه صرفاً بر اساس تجربه فردی دیگر.
اگر کودک شما پلیداکتیلی دارد، لازم نیست میان «پذیرفتن کودک» و «درمان کردن او» یکی را انتخاب کنید. می‌توانید او را دقیقاً همان‌طور که هست دوست داشته باشید و درعین‌حال برای بهتر شدن عملکرد، ظاهر و اعتمادبه‌نفسش از درمان مناسب کمک بگیرید. جراحی در زمان درست، وقتی به‌وسیله جراح باتجربه و پس از بررسی دقیق انجام شود، می‌تواند بسیاری از نگرانی‌های مربوط به آینده دست یا پای کودک را برطرف کند.
مهم‌تر از همه، خودتان را مقصر ندانید و درمان را از روی ترس عقب نیندازید. اولین قدم این است که نوع پلیداکتیلی، میزان اتصال انگشت اضافه و شرایط کلی کودک در کلینیک بررسی شود. بعد از این معاینه می‌توان با آرامش تصمیم گرفت که آیا جراحی لازم است، بهترین زمان آن چه موقع است و چه نتیجه‌ای می‌توان از درمان انتظار داشت.
اگر نگران آینده، اعتمادبه‌نفس یا عملکرد دست و پای فرزندتان هستید، لازم نیست این نگرانی را سال‌ها با خودتان حمل کنید. با یک معاینه در کلینیک ارتوپدی دیاکو می‌توان مشخص کرد که آیا جراحی لازم است، بهترین زمان آن چه سنی است و چه نتیجه‌ای می‌توان به‌طور واقع‌بینانه از درمان انتظار داشت. دریافت پاسخ روشن از پزشک، معمولاً اولین قدم برای کم شدن اضطراب خانواده و انتخاب درست مسیر درمان است.
پرسش های متداول
آیا پلیداکتیلی برای کودک دردناک است؟
خود پلیداکتیلی معمولاً در نوزادی درد ایجاد نمیکند. بااینحال، ممکن است انگشت اضافه به لباس یا وسایل گیر کند، داخل کفش تحت فشار قرار بگیرد یا هنگام راه رفتن و استفاده از دست مزاحمت ایجاد کند. اگر انگشت فقط با پایهای باریک به پوست متصل باشد، پیچ خوردن یا کشیده شدن آن نیز ممکن است باعث ناراحتی، زخم یا خونریزی شود. بنابراین حتی اگر کودک دردی ندارد، بهتر است وضعیت انگشت بررسی شود تا از مشکلات آینده جلوگیری کنیم.
آیا پلیداکتیلی همیشه در سونوگرافی بارداری مشخص میشود؟
خیر. گاهی انگشت اضافه در سونوگرافی دوران بارداری دیده میشود، اما ممکن است به دلیل وضعیت قرار گرفتن جنین، کوچک بودن انگشت یا زمان انجام سونوگرافی مشخص نباشد. همچنین سونوگرافی همیشه نشان نمیدهد که داخل انگشت اضافه استخوان، مفصل یا تاندون وجود دارد یا نه. به همین دلیل، نوع دقیق پلیداکتیلی و روش درمان معمولاً پس از تولد و با معاینه کودک مشخص میشود.
آیا برای تشخیص پلیداکتیلی حتماً عکسبرداری لازم است؟
پزشک ابتدا دست یا پای کودک را معاینه میکند. اگر احتمال دهد انگشت اضافه دارای استخوان یا اتصال مفصلی است، معمولاً عکس ساده با اشعه ایکس درخواست میشود. این عکس به ما نشان میدهد که انگشت اضافه از کدام قسمت منشعب شده و با استخوانهای اصلی چه ارتباطی دارد.
برای زائده‌های بسیار کوچک و کاملاً پوستی ممکن است عکسبرداری لازم نباشد، اما این تصمیم باید بعد از معاینه گرفته شود. ظاهر ساده یک انگشت همیشه به این معنا نیست که درون آن هیچ ساختار مهمی وجود ندارد.
آیا همه موارد پلیداکتیلی باید جراحی شوند؟
همه موارد شبیه یکدیگر نیستند و نمی‌توان برای همه کودکان یک نسخه یکسان پیچید. تصمیم به جراحی به محل انگشت اضافه، نوع اتصال، وجود استخوان و مفصل، تأثیر آن بر حرکت دست یا راه رفتن و احتمال بروز مشکل در آینده بستگی دارد.
اگر انگشت اضافه باعث کج شدن انگشت اصلی، اختلال در گرفتن اشیا، پهن شدن پا، فشار کفش یا ناراحتی کودک شود، معمولاً جراحی توصیه میشود. در مواردی که ظاهر دست یا پا ممکن است در آینده اعتمادبه‌نفس کودک را تحت تأثیر قرار دهد نیز می‌توان این موضوع را هنگام تصمیم‌گیری در نظر گرفت. هدف از جراحی فقط حذف یک انگشت نیست؛ بلکه تلاش می‌کنیم عملکرد و ظاهر دست یا پا تا حد ممکن بهتر شود.
آیا جراحی پلیداکتیلی نیاز به بستری شدن دارد؟
بسیاری از جراحی‌های پلیداکتیلی به‌صورت سرپایی انجام می‌شوند؛ یعنی کودک پس از عمل و گذراندن مدت کوتاهی در بخش ریکاوری می‌تواند همان روز به خانه بازگردد. بااینحال، نوع بیهوشی، سن کودک و پیچیدگی جراحی در این تصمیم مؤثر هستند.
اگر بازسازی گسترده استخوان، مفصل یا تاندون لازم باشد، ممکن است پزشک مراقبت یا بستری بیشتری را مناسب بداند. جزئیات دقیق قبل از عمل برای خانواده توضیح داده میشود تا بدانید روز جراحی و پس از آن چه مراحلی در پیش دارید.
مراقبت‌های بعد از جراحی چگونه است؟
پس از جراحی ممکن است دست یا پای کودک با پانسمان ضخیم، آتل یا گچ محافظت شود تا زخم و ساختارهای ترمیم‌شده بدون فشار بهبود پیدا کنند. مدت استفاده از آن به نوع عمل بستگی دارد و در جراحی‌های ساده و پیچیده یکسان نیست.
لازم است پانسمان تمیز و خشک بماند و کودک در زمان تعیین‌شده برای معاینه مراجعه کند. پزشک در جلسات بعدی وضعیت زخم، حرکت انگشت و روند بهبود را بررسی میکند. در بعضی جراحی‌های پیچیده‌تر نیز ممکن است کاردرمانی یا تمرین‌های مخصوص برای کاهش خشکی، ورم و بهبود حرکت انگشت توصیه شود.
آیا بعد از عمل جای زخم باقی می‌ماند؟
هر برش جراحی می‌تواند مقداری جای زخم باقی بگذارد. این جای زخم معمولاً در ماه‌های بعد کم‌رنگ‌تر و نرم‌تر میشود، اما نمی‌توان قول داد که کاملاً ناپدید شود. شکل نهایی آن به نوع پوست کودک، اندازه جراحی، محل برش و مراقبت‌های پس از عمل بستگی دارد.
در جراحی اصولی تلاش میشود برش‌ها در محل مناسب ایجاد شوند و انگشت اضافه همراه با بافت‌های اضافی آن به‌طور دقیق برداشته شود. بستن زائده با نخ، به‌ویژه اگر بدون ارزیابی پزشکی انجام شود، ممکن است برجستگی باقی‌مانده یا جای زخم حساس و دردناک ایجاد کند.
آیا انگشت اضافه پس از جراحی دوباره رشد میکند؟
انگشتی که به‌طور کامل برداشته شده است دوباره رشد نمیکند. بااینحال، اگر بخشی از بافت اضافه باقی بماند یا ساختار انگشت اصلی به‌درستی بازسازی نشود، ممکن است بعداً برجستگی، انحراف یا ناپایداری دیده شود. در برخی انواع پیچیده، رشد استخوانهای کودک نیز می‌تواند با گذشت زمان شکل انگشت را تغییر دهد؛ به همین دلیل پیگیری پس از جراحی اهمیت دارد و گاهی در موارد خاص عمل اصلاحی دیگری لازم میشود.
آیا کودک پس از جراحی می‌تواند به‌طور طبیعی از دست یا پای خود استفاده کند؟
در بیشتر کودکان، نتیجه درمان مناسب است و کودک می‌تواند فعالیت‌های معمول مانند نوشتن، گرفتن وسایل، بازی کردن، راه رفتن و ورزش کردن را انجام دهد. نتیجه نهایی به نوع پلیداکتیلی و میزان پیچیدگی جراحی بستگی دارد؛ بنابراین ممکن است در برخی کودکان تفاوت جزئی در اندازه، حرکت یا شکل انگشت باقی بماند.
هدف ما این است که علاوه بر ظاهر، عملکرد دست یا پا نیز حفظ یا بهتر شود. به همین دلیل، انتخاب انگشتی که باید باقی بماند و بازسازی رباط‌ها، تاندون‌ها و مفصل اهمیت زیادی دارد.
آیا پلیداکتیلی در نوجوانان و بزرگسالان هم قابل درمان است؟
بله. هرچند معمولاً ترجیح می‌دهیم درمان در سن مناسب کودکی انجام شود، نوجوانان و بزرگسالانی که در گذشته جراحی نشده‌اند یا از نتیجه عمل قبلی خود رضایت ندارند نیز می‌توانند معاینه شوند. در این سن، پزشک میزان حرکت، درد، وضعیت مفصل، شکل استخوان‌ها و تأثیر انگشت اضافه بر زندگی روزمره را بررسی میکند.
ممکن است جراحی در بزرگسالی به دلیل کامل شدن رشد استخوان‌ها یا تغییرات قدیمی مفصل پیچیده‌تر باشد، اما بالا رفتن سن به این معنا نیست که دیگر هیچ راهی برای بهتر شدن ظاهر یا عملکرد وجود ندارد. پس از معاینه می‌توان واقع‌بینانه توضیح داد که چه نتیجه‌ای از درمان انتظار می‌رود.